Categorie archief: Leenwoorden

Nederlandse taal bezwijkt helemaal niet onder Engels

De Nederlandse taal behoudt een sterke positie in het dagelijks leven en wordt nauwelijks daadwerkelijk bedreigd door het Engels. Het Nederlands is in vrijwel alle sectoren van de samenleving dominant en bijna alle – oorspronkelijke en niet-oorspronkelijke ‘moedertaalsprekers’ – vinden het Nederlands een ‘mooie taal’ die vooral aan de volgende generatie moet worden doorgegeven. Dat blijkt uit het omvangrijke, vandaag te verschijnen rapport ‘De staat van het Nederlands’ van het Meertens Instituut, de Taalunie en de Universiteit Gent.

nt

Bron en meer: Trouw

Overbodig Engels?

Heb jij een hekel aan Engelse woorden in het Nederlands? Kijk dan eens naar de Op-en-Top Nederlands-boekjes van de Stichting Nederlands.

Op-en-top Nederlands

Vergeet e-mail, impact, updaten en entertainen. Want daar zijn prima Nederlandse alternatieven voor, vindt de Stichting Nederlands. Hou het bij netpost, invloed, actualiseren en vermaken. In de Week van het Nederlands presenteert de stichting het boek Op-en-Top Nederlands. Op-en-Top Nederlands komt ook digitaal beschikbaar als een toep (de Nederlandstalige benaming voor app). Het boekje en de toep worden in de Week van het Nederlands gepresenteerd.

Hoe serieus het allemaal is bedoeld, blijft enigszins onduidelijk. Op Gespeld vind je regelmatig oefeningen met Engelse werkwoorden. De reden daarvoor is dat dergelijke woorden vaak worden gebruikt in gesproken en geschreven taal en dat het belangrijk is te weten hoe ze te spellen. Taal is er om te gebruiken en hoewel de Nederlandse taal erg mooi kan zijn, is het gebruik van leenwoorden soms te verkiezen boven geforceerde vertalingen als toep voor app (app komt van applicatie, toep van toepassing).

Bronnen: http://taalunieversum.org/nieuws/6228/overbodig_engels_vermijden, http://www.stichtingnederlands.nl/, http://www.op-en-top-nederlands.nl/

Geluncht, geüpdatet, geforward en getimed

Het werkwoord updaten is één van de woorden die het meest op Woordenlijst.org – waar je de officiële spelling van het Nederlands vindt – wordt opgezocht. Niet verwonderlijk, want ook op Gespeld worden bij de vervoegingen van leenwoorden (zoals Engelse werkwoorden) de meeste fouten gemaakt.

Meestal willen mensen weten hoe de verleden tijd en het voltooid deelwoord worden geschreven. Ik updatete en ik heb geüpdatet zien er in hun geschreven vorm ook inderdaad een beetje ongewoon uit. Toch volgen ze in deze spelling precies de regels die in het Nederlands voor werkwoorden gelden.

Als je eens een andere uitleg wilt lezen dan die op Gespeld, dan kun je eens kijken op http://taaluniebericht.org/artikel/spelbreker. Je vindt er leuke en nuttige voorbeelden en uitleg over dubbele medeklinkers, zoals in passen (pass, passt, passte, gepasst), appen (app, appt, appte, geappt) en fitnessen (fitness, fitnesst, fitnesste, gefitnesst) is dat bijvoorbeeld het geval.

Bron: http://taaluniebericht.org/artikel/spelbreker

Poepbank en scharrelboom

Talen bewegen mee met hun tijd en met de mensen die ze spreken. Ook het Nederlands! Dagelijks zien nieuwe woorden en begrippen het licht. Kende je deze al?

  • beweeg-vmbo – vmbo waarop de leerlingen extra sportlessen krijgen, zodat ze zich tijdens de reguliere lessen beter zouden kunnen concentreren
  • fluisterbron – bron die informatie verspreidt die mogelijk alleen nog een gerucht is; bron waarvan het niet zeker is of hij waarheidsgetrouw is
  • poepbank – bank waar gecontroleerde donorpoep wordt bewaard, die geschikt is voor zogeheten poeptransplantaties, waarbij de ontlasting van iemand die ziek is, vervangen wordt door die van een donor met gezonde darmflora
  • scharrelboom – dennenboom uit de vrije natuur die in de kerstperiode wordt omgehakt of uitgegraven om verstikking van andere gewassen te voorkomen en om als kerstboom te fungeren
  • videoselfie – filmpje van iemand die zichzelf filmt; selfie met bewegend beeld

Scharrelboom
Bronnen: http://taaluniebericht.org/artikel/woordstraat/hebt-u-deze-nieuwe-woorden-al-gebruikt-1, http://www.nrc.nl/handelsblad/van/2014/december/08/hak-zelf-je-eigen-scharrelboom-1447479 (afbeelding)

‘Hij pleaset’ of ‘hij pleast’?

pleasenLaatst ontving ik, via Facebook, een protest van een van mijn oud-studenten tegen de in een oefening gebruikte spelling van het leenwoord pleasen. Allereerst bedankt voor je bericht, Jos.

De zin in kwestie was de volgende:

1. Zijn poëzie komt nonchalant en bot over. Hij pleaset niemand, zegt hij zelf. “Pas als ik denk: ‘dit kan je toch niet máken’, dan is het goed.” (pleasen, tegenwoordige tijd)

De zender van het bericht schreef het volgende:

Naar mijn mening is de laatste e niet nodig voor de uitspraak en daarom is het ‘hij pleast‘, niet ‘hij pleaset‘. Zie ook:

Leasen volgens het Witte Boekje (2011):

  • ik lease – ik leasde/leaste
  • jij least – jij leasde/leaste

Discutabel.

Alvorens op de kwestie in te gaan, loont het te kijken wat het Groene Boekje en het Witte Boekje als correcte vervoegingen geven.

Pleasen volgens het Groene Boekje: ik please, jij/hij pleaset, jij/hij pleasede, gepleased
Pleasen volgens het Witte Boekje: ik please, jij/hij pleast, jij/hij pleasde, gepleasd

De pagina van Onze Taal over werkwoorden als leasen – zeer vergelijkbaar met pleasen – begint met de volgende opmerking: ‘Over de vervoeging van leasen bestaat een klein meningsverschil.’ Onze Taal gaat allereerst in op het verschil tussen leaste en leasde. Als je de uitspraak van leasen vindt lijken op kniezen – met een z – dan vervoeg je het werkwoord met een d (leasde). Spreek je leasen uit als briesen, dan vervoeg je het werkwoord met een t (leaste). Maar dat was niet de kwestie. Over het verschil tussen least en leaset is Onze Taal minder uitvoerig:

In het Groene Boekje van 2005 wordt niet leas, maar lease als de stam van het werkwoord gezien. Vandaar die ‘extra’ e in onder meer jij/hij/zij leaset. Het Witte Boekje vindt dat in dit geval de e niet nodig is voor de uitspraak (zoals wel het geval is bij skaten – jij/hij skatet). Alleen in de eerste persoon enkelvoud (ik lease) is de Engelse vorm duidelijker; ik leas is minder goed herkenbaar.

Op Gespeld.nl houd ik, met het oog op het onderwijs, de officiële spelling aan (het Groene Boekje), maar dat betekent niet dat ik het altijd met de keuzes die tot deze officiële spelling hebben geleid eens ben. Toch gaat in dit geval mijn voorkeur uit naar leasen en pleasen met een e in de stam.

Ten eerste is de e aan het einde van de stam mijns inziens wél nodig voor de uitspraak. In leasen spreek je namelijk duidelijk een i-klank uit die vergelijkbaar is met de i-klank in peace. Die ‘lange i’ maakt ook dat we pies van peace kunnen onderscheiden. Diezelfde i-klank spreek ik uit bij woorden als leasen, pleasen en teasen. Ik heb nooit iemand liesen, pliesen of tiesen horen zeggen. Die specifieke klank hoort, wat mij betreft, bij een stam die eindigt op een e; pleas klinkt als pies, please als peace. Spreek de (wat vreemde) zin ‘Ik pies in de plomp en please daarmee niemand.’ maar eens uit; je hoort een duidelijk verschil tussen pies en please. Dit verschil is het eerste argument om de eind-e wel op te nemen in de stam. Helaas is onduidelijk welk criterium het Witte Boekje hanteert om de eind-e in de stam ‘niet nodig te vinden’ voor de uitspraak. Ook het boekje Spelling Geregeld van Onze Taal over de groene en witte spelling verschaft in deze kwestie geen duidelijkheid.

Ten tweede is er de overeenkomst tussen vorm en klank die ten grondslag ligt aan de Nederlandse spelling. In Spelling Geregeld van Onze Taal staat het volgende:

Een Engels werkwoord op -e verliest die e als hij niet nodig is voor de juiste uitspraak. Hij blijft dan alleen in de ik-vorm staan.

Als je kijkt naar het eerste citaat van Onze Taal hierboven, zou voor het behoud van de eind-e in de ik-vorm zijn gekozen om die vorm ‘herkenbaar’ te houden, maar dat is toch een wat vreemd argument. Het belangrijkste spellingprincipe is de overeenkomst tussen de schrijfwijze van een woord en de uitspraak ervan (het beginsel van de standaarduitspraak). Hoewel je daardoor soms een ogenschijnlijk vreemde schrijfwijze krijgt (denk aan updatete), is het een belangrijk en helder principe. Als de witte spelling dit principe gebruikt om te beargumenteren dat de eind-e in de stam van pleasen niet nodig is voor de uitspraak – waar dus over te twisten valt – dan is het vreemd om vervolgens in de ik-vorm wél die ‘extra’ e (voor) te schrijven. Volgens het beginsel van de standaarduitspraak (uiteraard niet het enige beginsel van de spelling) zou dat primair met uitspraak te maken moeten hebben, maar de witte spelling voert hier ‘herkenbaarheid van de Engelse vorm’ als argument. Je krijgt dan ‘ik please’, maar ‘hij pleast’. Dat is een vreemde keuze, omdat verdere alle aanpassingen van stam naar ik-vorm wel met uitspraak te maken hebben (denk aan lopen, lop-, loop en reizen, reiz-, reis). Daarnaast is onduidelijk waarom die e ter herkenning van de Engelse vorm in de rest van de vervoegingen (zoals ‘hij pleast’) niet nodig zou zijn.

Doordat zonder verdere reden niet een, maar twee principes (standaarduitspraak en ‘herkenbaarheid’) worden gebruikt voor één spellingkwestie, wordt de spelling inconsistent en daarmee gaat de keuze voor ‘ik please, jij pleast’ in tegen het beginsel van de gelijkvormigheid. Aangezien iedereen baat heeft bij een zo doorzichtig mogelijk systeem, lijkt me de (officiële) spelling ‘please, pleaset, pleasede, gepleased’ wenselijker. Eventueel is, eveneens volgens het beginsel van de standaarduitspraak, ook ‘pleas, pleast, pleasde, gepleasd’ (eventueel vervoegd met een t, zie hierboven) te beargumenteren, maar niet ‘please, pleast, pleasde, gepleasd’.