Tagarchief: dt

Liedje over d’s en t’s van De Staat

Ik vind, jij vindt: wanneer gebruik je nou een ‘d’ en wanneer ‘dt’? Voor veel kinderen is dat een lastig onderwerp, maar de Nijmeegse band De Staat probeert met een speciaal gemaakt liedje daarbij te helpen.

Het liedje is onderdeel van het televisieprogramma Het Klokhuis. Daarin wordt kinderen over allerlei onderwerpen wat geleerd; de Nijmeegse band De Staat heeft nu twee liedjes geschreven. Het eerste gaat dus over werkwoordspelling met de vraag: wanneer gebruik je nou een ‘d’ en wanneer ‘dt’?

Bron: Omroep Gelderland

Red/redt de tijger!

Waar komt de verwarring over de t in de gebiedende wijs (‘Word/Wordt lid’, ‘Red/Redt de tijger!’ toch vandaan? Onze Taal geeft een helder antwoord.

Wat is juist: ‘Red de tijger!’ of ‘Redt de tijger!’? ‘Red de tijger!’ is juist. Red is hier een gebiedende wijs. De gebiedende wijs komt altijd overeen met de ik-vorm van het werkwoord; er wordt dus geen t aan toegevoegd. Het maakt niet uit of er één persoon wordt aangesproken (‘Margriet, red de tijger!’) of miljoenen personen (‘Nederlanders, red de tijger!’). Vergelijk ‘Verlos de tijger!’ en ‘Vang de tijger!’: ‘Verlost de tijger!’ en ‘Vangt de tijger!’ klinken raar. Hier is duidelijk te horen dat er geen t achter het werkwoord hoort te staan. Er is geen goede reden te bedenken om alleen bij werkwoorden waarvan de stam op een d eindigt die t wél toe te voegen.

Eeuwen geleden heeft men in het Nederlands naar Latijns voorbeeld (veni-venite – kom-komt) voor de meervoudsvorm van de gebiedende wijs een t voorgeschreven achter de stam. Deze t komt bijvoorbeeld nog voor in de oude versregel ‘Komt allen tezamen’, in de uitroep ‘Komt dat zien!’ (‘kom allemaal kijken!’) en in ‘Makkers staakt uw wild geraas’ (uit het sinterklaasliedje). Het is een schrijftaalvorm gebleven die vooral vroeger gebruikt werd; in de omgangstaal heeft hij nooit geleefd. Tegenwoordig wordt het schrijven van een t in aansporingen als ‘Redt de tijger!’ als een spelfout gezien.

Bron: https://onzetaal.nl/taaladvies/advies/red-redt-de-tijger

Dt-fixatie

Bij Radio 1 (België) is een brief binnengekomen van een lector Nederlands in het hoger onderwijs, waarin wordt betoogd dat ‘we’ te gefixeerd zijn op dt-fouten.

“Dt-fouten worden in teksten onevenredig zwaar aangerekend” mailt hij ons. Waarom zijn we zoveel milder voor, bijvoorbeeld, het fout geplaatste trema in ‘creëert’, ‘feeëriek’ of ‘categorieën? […] Taalvaardigheid gaat niet over woordjes juist schrijven. Veel moeilijker is het om mensen een vlotte, logisch opgebouwde tekst te leren schrijven en hen daarop correct te beoordelen.”

Interessant is dat in het radioprogramma, te beluisteren via de site http://www.radio1.be/, wordt ingegaan op het feit dat werkwoordspelling volgens een beperkte set regels foutloos kan worden toegepast, terwijl dat voor andere spellingkwesties lang niet altijd geldt.

Op de brief wordt gereageerd door onder andere Piet van de Craen, professor Taalkunde aan de Vrije Universiteit Brussel. Naast het beluisteren van de uitzending kun je een testje maken op de site. De resultaten worden eveneens besproken in het radioprogramma. (Er ontbreekt overigens wel een aantal belangrijke categorieën van de werkwoordspelling.)

Bron: http://taalunieversum.org/nieuws/5584/

Hoe wordt er gespeld op Gespeld?

De website Gespeld.nl is sinds januari 2014 online en er hebben zich inmiddels een kleine 500 mensen ingeschreven.

In het gestapelde staafdiagram hieronder zie je in welke categorieën de meeste fouten worden gemaakt. (Of, positief geformuleerd, in welke categorieën de meeste goede antwoorden worden gegeven.) Het diagram is slechts een eerste en zeer grove weergave van de beschikbare data.

Statistiek Gespeld19-04-2014

In het diagram (klik voor een vergroting) is vrij snel te zien dat de meeste fouten worden gemaakt met leenwoorden in de verleden tijd (updatete, langlauften, freelancete), maar er zijn veel interessantere en gedetailleerdere statistieken te genereren. Zo houdt de site bij welke woorden binnen de categorieën het moeilijkst worden gevonden. Zonder al te veel moeite kun je bekijken of de hypothese klopt dat werkwoorden waarvan de stam eindigt op een d (word, rijd, begeleid) meer fouten opleveren dan andere werkwoorden. Ongetwijfeld klopt dat – er is immers al aardig wat onderzoek naar gedaan – maar het is altijd de moeite waard om zoiets nog eens, in detail, te checken. Ook is het mogelijk om relaties tussen (persoons)kenmerken en resultaten in kaart te brengen. Spellen ouderen beter dan jongeren? Is er een relatie tussen spelfouten en provincies, opleidingsniveau of moedertaal?

Hoe meer mensen de site gaan gebruiken, hoe beter dergelijke vragen te beantwoorden zijn. De scores in het bovenstaande diagram lijken trouwens vrij hoog. Wellicht heeft dat te maken met het hoge percentage docenten dat nu meedoet. Ik ga ervan uit dat die bovengemiddeld scoren (ook dat valt uiteraard te controleren), maar misschien spellen we allemaal gewoon beter dan we denken. Het kan natuurlijk ook zo zijn dat vooral mensen meedoen die het leuk vinden om met taal bezig te zijn. Daarvoor geldt, gok ik, hetzelfde.